Nieuwsbrief | jbwassenaar

Stichting tot instandhouding Joodse Begraafplaats Wassenaar

Nieuwsbrief december 2025

Het bestuur van de Stichting tot Instandhouding van de Joodse Begraafplaats Wassenaar kijkt terug op een actief jaar. Dat begon op 27 januari met de Holocaust herdenking van de Gemeente Wassenaar. Bij de herdenking stonden de levens centraal van Sam (Samuel) Swaap, voormalig concertmeester bij het Residentie Orkest en op de begraafplaats begraven, en van het gezin van Wolf van Leeuwen, de vroegere beheerder van de begraafplaats, waarvan slechts dochter Sara de oorlog heeft overleefd. Een strijkkwartet van het Residentie Orkest luisterde de herdenking op met muziek van Felix Mendelssohn.

In het verlengde van de herdenking is het Residentie Orkest een onderzoek gestart naar de vervolging en lotgevallen van Sam Swaap en andere Joodse orkestleden tijdens de bezetting. Het eerste resultaat daarvan is de podcast ‘Het ontslag van de concertmeester’ waarvoor op de begraafplaats opnamen zijn gemaakt. De podcast en bijbehorende beelden zijn te vinden op de websites van het Residentie Orkest, NPOklassiek en YouTube.

Een doorlopende activiteit van het bestuur is historisch onderzoek. Dit betreft onderzoek naar de begraafplaats als geheel en naar individuele graven. De Historische Vereniging Oud Wassenaar heeft ontdekt dat de ingang van de begraafplaats tot begin jaren 60 aan de Rijksstraatweg was gelegen. Naast de huidige ingang lag de beheerderswoning. Deze is bij een bombardement in 1944 volledig verwoest. Het onderzoek naar de verhalen achter de graven geeft inzicht in de grote maatschappelijke betekenis van de Joodse gemeenschap voor de regio. We vertellen deze verhalen tijdens rondleidingen, maar het is onze bedoeling om ze in de toekomst ook op de website te publiceren.

In maart hebben we een bezoek gebracht aan het Haags Gemeente Archief. Sinds 1984 is daar het archief van de Nederlands Israëlietische Gemeente Den Haag in bewaring. In het archief bevindt zich een brochure met voorbeelden van de op de begraafplaats toegestane zerken. De voorschriften waren blijkbaar oorspronkelijk zeer strikt want de keuze beperkte zich tot zes rechtopstaande zerken met minimale verschillen onderling.

Foto Haags Gemeente Archief

Op zondag 14 september hebben we voor het eerst deelgenomen aan Open Monumentendag. De belangstelling was groot. Naast bezoekers uit Wassenaar en Den Haag waren er ook veel belangstellenden van verder weg. Na een inleiding over de geschiedenis van de begraafplaats en de gebruiken en rituelen bij Joods begraven konden de bezoekers deelnemen aan rondleidingen langs verschillende graven. De gemeente had voor de openstelling van de aula gezorgd en de Rotary ondersteunde bij de ontvangst van de bezoekers. Waarvoor dank!

De Open Monumentendag was tevens de aftrap voor de sponsoractie voor het graf van Clara van Dijk. Dit is het oudste graf op de begraafplaats. Het graf verkeert in slechte staat en de zerk is in tweeën gebroken. De restauratie van het graf en de zerk kost € 5.000,- . Aan particuliere giften en subsidie van de Stichting David Roos-Weijl is € 2.120,- ontvangen. Wij hopen het ontbrekende bedrag (€ 2.880,-) spoedig door giften bij elkaar te brengen. Uw bijdrage wordt zeer gewaardeerd! Zie voor meer informatie de rubriek 'sponsoractie' op deze website.

Graf Clara van Dijk, doel sponsoractie

In november heeft de Werkgroep Stolpersteine Wassenaar voor het vijfde jaar op rij struikelstenen voor Joodse dorpsgenoten gelegd. Drie van de slachtoffers, de zusjes Martha, Augusta en Clara Lazarus, liggen op de Joodse begraafplaats begraven liggen. De werkgroep heeft de verhalen achter de struikelstenen gedetailleerd gedocumenteerd in een mooie brochure.

In 2025 is opnieuw goed gebruik gemaakt van het contactformulier op de website. De meeste berichten betreffen vragen over familie. Dit zijn bijvoorbeeld vragen van kleinkinderen op zoek naar het graf van grootouders. In de meeste gevallen lukte het om de gevraagde informatie te geven.

Voor het onderhoud van de begraafplaats is de zorg afgelopen jaar vooral uitgegaan naar het bestrijden van een woekerplant die razendsnel groeit, de graven bedekt en de zerken beschadigt. We hebben dit door een professionele groenbeheerder laten aanpakken. Dit is kostbaar en het probleem is nog niet opgelost. We hopen hierover een afspraak te kunnen maken met de afdeling groenbeheer van de Gemeente Wassenaar. Een tweede grote zorg is de verzakking van het terrein, waardoor veel zerken scheef komen te staan of zelfs omvallen.

In 2025 hebben wij een eerste aanzet gedaan tot de vernieuwing van de website. Ons staat een site voor ogen met veel informatie over de bijzondere geschiedenis van de begraafplaats en de mensen die er begraven liggen. Het educatieve aspect is daarbij van groot belang. Bij de vernieuwing van de site kunnen wij extra hulp gebruiken. Zie de oproep onderaan de bladzijde.

Als bestuur van de stichting hadden wij in 2025 veelvuldig goed contact met de Gemeente Wassenaar, zowel op het niveau van het College van Burgemeester en Wethouders als met de ambtelijke staf. Wij voelen ons zeer door de gemeente gesteund. De ambtenaar begrafeniszaken van de Gemeente Wassenaar is tevens consul van de oorlogsgravenstichting. Er blijken op de Joodse begraafplaats 32 oorlogsgraven te zijn. De verhalen achter deze graven moeten nog grotendeels in kaart worden gebracht.

Zoals u leest is er voldoende werk te doen. Het bestuur kan extra handen goed gebruiken. Dat kan van alles inhouden: website editing, historisch onderzoek, hand- en spandiensten bij activiteiten, ondersteuning bij subsidieaanvragen etc. U kunt uw belangstelling kenbaar maken via het contactformulier op de website.

Tenslotte, veel dank voor uw belangstelling voor de Joodse begraafplaats Wassenaar en uw steun! Wij wensen u een goede decembermaand. De eerstkomende activiteit op de begraafplaats is de Holocaust herdenking van de Gemeente Wassenaar op 27 januari 2026.

Met vriendelijke groet,

namens het Bestuur tot Instandhouding van de Joodse Begraafplaats Wassenaar,

Jan Leuiken