Stichting tot instandhouding van de Joodse  Begraafplaats Wassenaar

Sam (Samuel) Swaap, 1888–1971, was violist en dirigent.

 

Sam gold als een wonderkind, hij speelde vanaf zijn vijfde viool en kreeg zijn eerste onderscheiding toen hij tien jaar oud was. Hij volgde privélessen tot zijn achttiende levensjaar, studeerde daarna aan het Amsterdams Conservatorium en werd daar na zijn eindexamen docent. Op zijn  21ste werd hij eerste violist van het Concertgebouworkest. In 1913 vertrok Sam Swaap naar Finland om daar eerste concertmeester en tweede dirigent te worden. Na het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog keerde hij terug en werd hij benoemd tot eerste concertmeester van het Residentie Orkest.

 

Sam Swaap speelde als solist bij vrijwel alle grote orkesten in Europa: in Praag, Berlijn, Keulen, Madrid, Luxemburg, Londen en Frankrijk. Hij was een veelgevraagd musicus aan de Europese hoven, waaronder het Nederlandse hof en werd nationaal en internationaal onderscheiden o.a. als Ridder in de Orde van Oranje-Nassau en als lid van de Franse L’ordre national de la légion d’honneur.

Sam Swaap was ook de oprichter van Het Haagsche Strijkkwartet. Dit was zo succesvol dat His Masters Voice er een platenreeks van uitbracht.

 

Nadat de bezetter in mei 1941  de maatregel had uitgevaardigd dat Joodse musici geen deel meer mochten uitmaken van niet-Joodse orkesten werd Sam Swaap met negen andere Joodse musici door het Residentie Orkest ontslagen. Begin 1943 verhuisde Swaap gedwongen naar Amsterdam: het was Joden niet meer toegestaan in Zuid-Holland te wonen. Sam Swaap kwam  op een lijst van 'verdienstelijke Nederlanders' en werd als zodanig vanaf maart 1943 in Huize de Biezen te Barneveld geïnterneerd.
In september 1943 volgde de deporatie naar Kamp Westerbork met daarop in september 1944 het transport naar het concentratiekamp Theresienstadt.

Van de in het totaal circa 140.000 gevangenen in Theresienstadt zijn bijna 90.000 gevangenen, waaronder 14.000 kinderen, vergast in Auschwitz, Majdanek of Treblinka. Ongeveer 33.000 mensen zijn in Theresienstadt zelf gestorven. Sam Swaap overleefde, hij werd in februari 1945 samen met 1200 andere gevangenen vrijgekocht en naar Zwitserland overgebracht. 

Na zijn terugkeer in Den Haag heeft Sam Swaap nog enkele jaren de positie van concertmeester van het Residentie Orkest bekleed.

Over zijn verdriet zweeg hij: zijn gehele familie, waaronder zijn twee broers, was omgekomen.

Sam Swaap nam in 1948 afscheid van het Residentie Orkest. Na zijn afscheid formeerde hij een nieuw orkest, het Nederlands Kamer Symphonie Orkest. Dit ging later verder onder de naam Westnederlands Symphonie Orkest.

 

Op zaterdag 17 januari 1959 vierde Sam Swaap zijn 60-jarig jubileum als violist met een groot concert in Diligentia. Bij die gelegenheid werd hij uitvoerig gehuldigd en ontving hij de ‘penning in zilver voor bijzondere verdiensten voor de gemeente ’s-Gravenhage’.

 

Sam Swaap werd 84 jaar oud. Hij overleed op 8 november 1971 in Den Haag. Op zijn zerk staan de beginnoten van het Allegro molto appassionato, Viool Concert in E Minor, Op. 64:1 van Felix Mendelssohn.

​

Het Residentie Orkest heeft in samenwerking met KRO-NCRV & NPO klassiek de podcast Het ontslag van de concertmeester laten maken.